10 Οκτωβρίου 2026 / Lefteris Iliadis / SomniusX
CrossInk-Indic
10 Οκτωβρίου 2026
Το CrossInk-Indic είναι το CrossInk, το ανοιχτό firmware (άδεια MIT) για τις μικρές συσκευές ανάγνωσης e-ink της Xteink, με ινδικά αλφάβητα ενσωματωμένα: χίντι, μαράθι, νεπαλικά, μπενγκάλι, ασαμέζικα, παντζάμπι, γκουτζαράτι, όντια, ταμίλ, τελούγκου, κανάντα, μαλαγιάλαμ και σινχάλα, και επιπλέον τα βιρμανικά. Περνάς το firmware της γλώσσας σου, και τα βιβλία και το μενού της απλώς δουλεύουν, χωρίς τίποτα να αντιγράψεις στην κάρτα SD. Τρέχει σε κάθε μοντέλο που υποστηρίζει το CrossInk: X3, X4, X4 Pro, X4 Classic και το Sticky της Seeed.

Η ίδια σελίδα δοκιμής στα χίντι: αριστερά το επίσημο CrossInk 1.6.0, δεξιά το CrossInk-Indic.
Τι προσθέτει
- Shaping. Τα χίντι δεν είναι μόνο γράμματα: τα σύμφωνα ενώνονται σε συμπλέγματα (क्ष, त्र, ज्ञ), ένα र πάνω από το επόμενο γράμμα γίνεται reph (धर्म), το σημάδι ि πηγαίνει μπροστά από το σύμφωνό του (कि), και τα nukta και chandrabindu κάθονται εκεί που τα βάζει η γραμματοσειρά. Όλα έρχονται από τους πίνακες OpenType της ίδιας της γραμματοσειράς, μέσα από τον shaper που έγραψε ο @ssafayet για το CrossPoint (#3787) και που μετέφερα στο CrossInk.
- Δέκα αλφάβητα ενσωματωμένα. Devanagari, μπενγκάλι, γκουρμούκι, γκουτζαράτι, όντια, ταμίλ, τελούγκου, κανάντα, μαλαγιάλαμ και σινχάλα, σε Noto Sans: κανονικά και έντονα σε κάθε μέγεθος ανάγνωσης, κοινά για τη Bitter και τη Lexend Deca, και στις γραμματοσειρές μενού των 8, 10 και 12 pt. Κάθε firmware έχει ένα αλφάβητο. Οι πίνακες διάταξης διαβάζονται απευθείας από τη μνήμη flash, οπότε το shaping κοστίζει λίγα μόνο KB RAM, και στα X3/X4.
- Και βιρμανικά. Noto Sans Myanmar, κανονικά και έντονα, σε κάθε μέγεθος ανάγνωσης και στις γραμματοσειρές του μενού, με δικό τους shaper και σειρές που σπάνε ανάμεσα σε συλλαβές. Περισσότερα πιο κάτω, στο «Τα βιρμανικά είναι αλλιώς».
- Μενού σε καθεμία από τις 14 γλώσσες. Και τα 845 κείμενα, στο Settings > System > Device > Language.
- Τίτλοι στο αλφάβητό σου παντού. Αρχική οθόνη, λίστα αρχείων, περιεχόμενα και γραμμή κατάστασης.
- Συλλαβισμός για ταμίλ, τελούγκου, κανάντα και μαλαγιάλαμ, μόνο ανάμεσα σε συλλαβές, ώστε οι πλήρως στοιχισμένες σειρές να γεμίζουν αντί να αφήνουν μεγάλα κενά. Τα άλλα αλφάβητα δεν συλλαβίζονται.
Οθόνες


Από τον εξομοιωτή του CrossInk: το पंच परमेश्वर του Premchand στις οθόνες του X4 Pro και του X3, και μετά η αρχική οθόνη, οι ρυθμίσεις και η Μεταφορά αρχείων στα χίντι.

Μπενγκάλι, ταμίλ, μαλαγιάλαμ και σινχάλα στο X4 Pro, το καθένα από το δικό του firmware. Η σελίδα στα ταμίλ δείχνει τον νέο συλλαβισμό (உடுப்பி-யிலிருந்து).


Βιρμανικά στο X4 Pro: δύο σελίδες από το βιβλίο δοκιμής μου, και μετά οι ρυθμίσεις με γλώσσα τα βιρμανικά, η καρτέλα System και το μενού ανάγνωσης.
Τα στάδια
- Μετά τα ελληνικά, τα αιτήματα για χίντι. Τα χίντι θέλουν κάτι παραπάνω από γράμματα: χωρίς shaping, τα συμπλέγματα διαλύονται σε γράμματα με ορατό virama (क्ष).
- 1 Οκτωβρίου 2026: v1.6.0-hindi-reading. Ο shaper του CrossPoint #3787 μεταφερμένος στο CrossInk, και δύο οικογένειες γραμματοσειρών για την κάρτα SD, «Bitter Hindi» και «Lexend Hindi», με λατινικά που ταιριάζουν. Μενού στα αγγλικά.
- 1 Οκτωβρίου: v1.6.0-hindi. Το μενού στα χίντι, με τις γραμματοσειρές της κάρτας SD.
- 1 Οκτωβρίου: v1.6.0-indic.1. Δικό του αποθετήριο, με τα Devanagari μέσα στο firmware: χωρίς γραμματοσειρές στην κάρτα SD, με μενού που μένει στα χίντι παντού, και τις άλλες 27 γλώσσες μενού έξω για να βρεθεί χώρος.
- 2 Οκτωβρίου: v1.6.0-hindi.2. Η διατύπωση στα χίντι διορθωμένη δύο φορές: δύο τυφλές αντίστροφες μεταφράσεις (χωρίς να βλέπουν το αγγλικό) και έλεγχος με τα χίντι του Android και του KOReader.
- 10 Οκτωβρίου: δημόσιο. Το αποθετήριο και οι τέσσερις εκδόσεις ανοιχτά σε όλους.
- 10 Οκτωβρίου: v1.6.0-indic.2. Δώδεκα γλώσσες ακόμη, η καθεμία με το αλφάβητό της μέσα στο firmware και δικό της μενού, και ένα firmware μόνο για ανάγνωση ανά αλφάβητο, με αγγλικό μενού. Συλλαβισμός για ταμίλ, τελούγκου, κανάντα και μαλαγιάλαμ, σειρές που γεμίζουν καλύτερα, και διόρθωση για λέξεις που κόβονταν στα δύο σε μεγάλες παραγράφους.
- 10 Οκτωβρίου: v1.6.0-indic.3. Τα βιρμανικά, με τον shaper του HarfBuzz για τα βιρμανικά μεταφερμένο εδώ, σειρές που σπάνε ανάμεσα σε συλλαβές και μενού στα βιρμανικά, σε δική τους έκδοση. Οι άλλες 13 γλώσσες μένουν στην indic.2.
- 10 Οκτωβρίου: v1.6.0-indic.4. Η διόρθωση στα κενά των βιρμανικών: τα πλήρως στοιχισμένα βιρμανικά δεν ανοίγουν πια τρύπες ανάμεσα στις φράσεις. Αυτό είναι το βιρμανικό firmware που παίρνεις.
Εγκατάσταση
Κατέβασε το αρχείο για τη συσκευή και τη γλώσσα σου και βάλ’ το οπουδήποτε στην κάρτα SD. Οι 13 ινδικές γλώσσες είναι στην έκδοση v1.6.0-indic.2, με όνομα
firmware-<συσκευή>-v1.6.0-indic.2-<παραλλαγή>.bin. Τα βιρμανικά είναι στην έκδοση v1.6.0-indic.4, με όνομαfirmware-<συσκευή>-v1.6.0-indic.4-<παραλλαγή>.bin:Συσκευή <συσκευή>Xteink X3 / X4 x3-x4Xteink X4 Pro x4-proXteink X4 Classic x4-classicSeeed Sticky stickyΓλώσσα <παραλλαγή>Χίντι, μαράθι, νεπαλικά hi,mr,neΜπενγκάλι, ασαμέζικα bn,asΠαντζάμπι, γκουτζαράτι, όντια pa,gu,orΤαμίλ, τελούγκου, κανάντα, μαλαγιάλαμ ta,te,kn,mlΣινχάλα siΒιρμανικά (indic.4) myΓια αγγλικό μενού και μόνο το αλφάβητο για τα βιβλία, πάρε το
read-<αλφάβητο>:read-devanagari,read-bengali,read-gurmukhi,read-gujarati,read-oriya,read-tamil,read-telugu,read-kannada,read-malayalamήread-sinhala, καιread-myanmarγια βιβλία στα βιρμανικά στην indic.4. Για μενού στα ταμίλ σε X4 Pro, για παράδειγμα, είναι τοfirmware-x4-pro-v1.6.0-indic.2-ta.bin.Settings > System > SD Card Firmware Update, και διάλεξε το αρχείο.
Settings > System > Device > Language, και διάλεξε τη γλώσσα σου.
Πριν γράψει οτιδήποτε, ο updater ελέγχει το chip, την ετικέτα της πλακέτας, το checksum και το SHA-256, και γράφει στη δεύτερη θέση, οπότε ένα αρχείο για άλλο μοντέλο απορρίπτεται αντί να περαστεί. Αν η συσκευή είναι ακόμη στο εργοστασιακό firmware της Xteink, πέρασε πρώτα το επίσημο CrossInk από τα flash tools. Για να γυρίσεις πίσω, περνάς το επίσημο CrossInk με τον ίδιο τρόπο. Τα βιβλία που είχες ήδη ανοίξει στήνονται ξανά μία φορά.
Πως δουλεύει
Shaping σε ένα μικρό chip
Τα X3 και X4 έχουν ESP32-C3: 400 KB RAM και καθόλου PSRAM. Για παράδειγμα στα χίντι, η Noto Sans Devanagari έχει 845 glyphs, τα 564 χωρίς δικό τους χαρακτήρα (συμπλέγματα, μισά γράμματα, reph, παραλλαγές φωνηέντων), που προκύπτουν μέσα από 13 χαρακτηριστικά αντικατάστασης και 4 τοποθέτησης. Ο shaper διαβάζει τους πίνακες OpenType της γραμματοσειράς, οπότε η γραμματοσειρά αποφασίζει πως φαίνεται κάθε συλλαβή, όπως κάνει το HarfBuzz σε ένα κινητό. Κάθε λέξη περνά από shaping μία φορά, όταν στήνεται το κεφάλαιο, και αποθηκεύεται με τη σελίδα, οπότε το γύρισμα σελίδας δεν ξανακάνει shaping.
Οι πίνακες ζουν σε μια γραμματοσειρά διάταξης μέσα στο firmware και διαβάζονται επί τόπου από τη flash, οπότε δεν πιάνουν RAM.
Δοκιμές
- Σε σύγκριση με το HarfBuzz. Τεστ στον υπολογιστή συγκρίνουν τις ενσωματωμένες γραμματοσειρές με το HarfBuzz glyph προς glyph.
- Σε εξομοιωμένο X3/X4. Το QEMU της Espressif τρέχει τον πραγματικό κώδικα shaping σε ESP32-C3, με τον πίνακα κατατμήσεων του CrossInk και χωρίς PSRAM. Οι λέξεις και στα δέκα αλφάβητα ταιριάζουν με το HarfBuzz κι εκεί, κάθε bitmap φορτώνει, και η ελεύθερη RAM μένει πάνω από 260 KB.
- Στον εξομοιωτή, για κάθε γλώσσα: στο X4 Pro ένα βιβλίο δοκιμής και στις δύο γραμματοσειρές στα 10–16 pt, κάθε καρτέλα ρυθμίσεων, το μενού ανάγνωσης, η λίστα αρχείων, η αρχική οθόνη και η Μεταφορά αρχείων· στα άλλα προφίλ συσκευών οι πρώτες σελίδες, η αρχική οθόνη, η λίστα αρχείων και οι ρυθμίσεις. Κανένα κρασάρισμα.
- Οι αγγλικές σελίδες διαφέρουν από το επίσημο firmware σε 10 από τις 36 σελίδες δοκιμής, όλες από τη σκόπιμη αλλαγή που αφήνει τα κενά ανάμεσα στις λέξεις να μικραίνουν για να γεμίζουν οι σειρές. Στο indic.1 ήταν pixel προς pixel ίδιες.
Όχι ακόμη στη δική μου πραγματική συσκευή, γι’ αυτό οι εκδόσεις είναι σημειωμένες ως δοκιμαστικές. Τα βιρμανικά όμως έχουν μπει ήδη σε πραγματική: ένα μέλος της κοινότητας από τη Μιανμάρ τα διαβάζει σε X4 Pro, πρώτα με την indic.3 και τώρα με την indic.4.
Τα βιρμανικά είναι αλλιώς
Στα βιρμανικά δεν υπάρχουν κενά ανάμεσα στις λέξεις, μόνο ανάμεσα στις φράσεις, οπότε μια σειρά δεν μπορεί απλώς να σπάσει σε ένα κενό. Σπάει ανάμεσα σε συλλαβές, ποτέ πριν από τελικό σύμφωνο και ποτέ μέσα σε αριθμό. Στο πλήρως στοιχισμένο κείμενο απλώνονται μόνο τα κενά ανάμεσα στις φράσεις. Δεν υπάρχει λεξικό, οπότε μια λέξη μπορεί καμιά φορά να κοπεί στο τέλος της σειράς.
Και το shaping είναι αλλιώς: kinzi, medial ra, το ေ που γράφεται πριν από το σύμφωνό του, στοιβαγμένα σύμφωνα. Γι’ αυτό εδώ δουλεύει ο shaper του HarfBuzz για τα βιρμανικά, μεταφερμένος, όχι ο ινδικός. Βγάζει ό,τι και το HarfBuzz σε 24.320 παραγόμενα κείμενα δοκιμής, σε κανονικά και έντονα, και σε όλες τις 40.602 διαφορετικές λέξεις τριών πραγματικών βιρμανικών μυθιστορημάτων που μου έστειλαν. Στο εξομοιωμένο X3/X4 οι βιρμανικές λέξεις ταιριάζουν κι αυτές με το HarfBuzz, κάθε glyph φορτώνει και η ελεύθερη RAM μένει πάνω από 260 KB.
Μια βιρμανική σειρά έχει μόνο δύο-τρία κενά, ανάμεσα στις φράσεις, οπότε στην indic.3 το τέντωμά τους για να γεμίσει η σειρά έκανε το καθένα πλατύ όσο αρκετά κενά. Από την indic.4 κάθε κενό μεγαλώνει το πολύ κατά ένα ακόμη κενό και ό,τι περισσεύει μένει στο τέλος της σειράς: η δεξιά άκρη βγαίνει λίγο ανομοιόμορφη, αλλά τρύπες δεν υπάρχουν πια. Σε 1.480 στοιχισμένες σειρές από τρία βιρμανικά μυθιστορήματα, με το Hyphenation κλειστό, πριν το ένα τρίτο των σειρών είχε κενά πάνω από τρεις φορές το κανονικό τους πλάτος (το χειρότερο 97 pixels παραπάνω)· τώρα κανένα δεν ξεπερνά το διπλάσιο, και οι σειρές τελειώνουν κατά μέσο όρο 15 pixels πριν από τα 464. Οι αγγλικές σελίδες μένουν ίδιες, pixel προς pixel.

Η ίδια σελίδα στον εξομοιωτή του X4 Pro: αριστερά η indic.3, δεξιά η indic.4.
Τα βιβλία σε Zawgyi, την παλιά κωδικοποίηση των βιρμανικών, βγάζουν λάθος γράμματα. Δουλεύουν μόνο βιρμανικά σε Unicode.
Μέγεθος
| Συσκευή | Επίσημο 1.6.0 | CrossInk-Indic indic.2 |
|---|---|---|
| X3/X4 | 6,105,600 | 5,901,632 – 6,337,968 |
| X4 Pro | 6,072,544 | 5,861,456 – 6,297,744 |
| X4 Classic | 5,906,384 | 5,692,368 – 6,128,640 |
| Sticky | 5,981,856 | 5,769,888 – 6,206,176 |
| Συσκευή | Βιρμανικά my |
Βιρμανικά read-myanmar |
|---|---|---|
| X3/X4 | 6,205,344 | 6,157,024 |
| X4 Pro | 6,164,912 | 6,116,656 |
| X4 Classic | 5,995,840 | 5,947,584 |
| Sticky | 6,073,408 | 6,025,120 |
Σε bytes. Για την indic.2, από το μικρότερο firmware ως το μεγαλύτερο (τα τελούγκου)· ο δεύτερος πίνακας είναι τα βιρμανικά της indic.4. Η κατάτμηση της εφαρμογής είναι 6,553,600 bytes. Οι γραμματοσειρές ενός αλφαβήτου, ο shaper και τα κείμενα χωρούν επειδή κάθε firmware έχει ένα αλφάβητο και δύο γλώσσες μενού, τα αγγλικά και τη δική του, αντί για όλες τις 28.
Οι γραμματοσειρές της κάρτας SD δουλεύουν ακόμη
Αν προτιμάς να διαβάζεις χίντι με πατούρες, οι «Bitter Hindi» (Bitter με Noto Serif Devanagari) και «Lexend Hindi» είναι στην έκδοση ως zip για τον φάκελο /.fonts. Δουλεύει και κάθε .cpfont φτιαγμένο με δεδομένα shaping.
Κατάσταση
Δοκιμαστική έκδοση, δωρεάν και ανοιχτή. Τα μενού μεταφράστηκαν με βοήθεια μηχανής και ελέγχθηκαν προσεκτικά, αλλά διορθώσεις από φυσικούς ομιλητές είναι πολύ ευπρόσδεκτες, σε όποια από τις 14 γλώσσες. Προς το παρόν οι ενημερώσεις γίνονται από την κάρτα SD: κατεβάζεις το αρχείο της επόμενης έκδοσης και το περνάς με τον ίδιο τρόπο.
Πηγές
- Το CrossInk-Indic στο GitHub
- Οι εκδόσεις
- CrossInk από την @uxjulia
- CrossPoint Reader και ο shaper στο #3787 από τον @ssafayet
- Οι γραμματοσειρές Noto, με άδεια SIL Open Font License
- Τα μοτίβα συλλαβισμού από το hyph-utf8, του Santhosh Thottingal (MIT)
Η γλώσσα σου στη σειρά;
Αν η γλώσσα σου λείπει τελείως από το CrossInk, αναλαμβάνω παραγγελίες: λεπτομέρειες στη σελίδα για τις γλώσσες.