CrossInk στα ελληνικά

Το CrossInk είναι ανοιχτό firmware (άδεια MIT) για τις μικρές συσκευές ανάγνωσης e-ink της Xteink, με βάση το CrossPoint Reader. Μέχρι τώρα δεν «μιλούσε» ελληνικά: τα ελληνικά βιβλία έβγαιναν ως ◆ κουτάκια, και ούτε το μενού ούτε ο συλλαβισμός ήξεραν τη γλώσσα. Έφτιαξα την ελληνική υποστήριξη σε λιγότερο από 24 ώρες, και σήμερα κυκλοφορεί ως δοκιμαστική έκδοση για το Xteink X4 Pro.

Η Ιθάκη του Καβάφη στη γραμματοσειρά Bitter: αριστερά το επίσημο 1.6.0, δεξιά η ελληνική έκδοση.

Τι φέρνει

• Ελληνικά στις γραμματοσειρές ανάγνωσης. Η Bitter και η Lexend Deca δεν έχουν καθόλου ελληνικά. Δίπλα τους μπαίνουν ελληνικά υποσύνολα της Noto Serif και της Noto Sans, σε όλα τα στυλ, ώστε τα ελληνικά να ταιριάζουν με το υπόλοιπο κείμενο. Η Inter, η γραμματοσειρά του μενού, είχε ήδη ελληνικά· απλώς δεν περνούσαν στη μετατροπή.
• Ελληνικός συλλαβισμός. Με πλήρη στοίχιση οι λέξεις κόβονται σωστά: κα-λη-μέ-ρα, ηλε-κτρο-νι-κός, Κων-στα-ντι-νού-πο-λη, προ-ϋ-πό-θε-ση.
• Ελληνικό μενού. Και τα 843 κείμενα της διεπαφής, από το Ρυθμίσεις > Σύστημα > Συσκευή > Γλώσσα > Ελληνικά.
• Ελληνικοί τίτλοι παντού. Η αρχική οθόνη, οι περιγραφές και οι σημειώσεις δείχνουν σωστά ελληνικούς τίτλους και συγγραφείς, ακόμη και με αγγλικό μενού.
• Χωράει με άνεση. Με την ελληνική υποστήριξη το firmware βγαίνει μικρότερο από το επίσημο 1.6.0, γιατί αφαιρέθηκαν τα βιετναμέζικα και τα αραβικά.

Οθόνες

Από τον εξομοιωτή του CrossInk για το X4 Pro: συλλαβισμός σε Bitter και Lexend Deca, η αρχική οθόνη με ελληνικό βιβλίο, και το ελληνικό μενού ρυθμίσεων.

Τα στάδια

1. 23 Σεπτεμβρίου 2026: το αίτημα. Ένας κάτοχος X4 Pro άνοιξε το #767: τα ελληνικά στην αρχική οθόνη και στις περιγραφές έβγαιναν ως ρόμβοι με ερωτηματικά. Η απάντηση από το CrossInk ήταν ότι η ελληνική υποστήριξη θα εξεταστεί αν δεν μεγαλώνει πολύ το firmware.
2. Το βράδυ της 28ης: η υλοποίηση. Σε ένα fork, ένα branch με πέντε μικρά βήματα: συλλαβισμός, γραμματοσειρές, μετάφραση του μενού, τεκμηρίωση, και ένα προαιρετικό βήμα που αφαιρεί βιετναμέζικα και αραβικά για να κερδηθεί χώρος.
3. Μετρήσεις. Τα ελληνικά μόνα τους προσθέτουν περίπου 195 KB σε κάθε έκδοση, και όλες χωρούν ακόμη στο διαμέρισμα της εφαρμογής. Με το προαιρετικό βήμα, κάθε έκδοση βγαίνει περίπου 57 KB μικρότερη από το 1.6.0.
4. Δοκιμές. Builds για τις τέσσερις συσκευές (X3/X4, X4 Pro, Sticky, X4 Classic), οι αυτόματες δοκιμές συλλαβισμού για όλες τις γλώσσες μαζί με ένα νέο ελληνικό σετ, οι έλεγχοι μορφοποίησης και στατικής ανάλυσης του έργου, και ο εξομοιωτής με ελληνικό EPUB.
5. 29 Σεπτεμβρίου, 01:23: v1.6.0-greek. Η πρώτη δοκιμαστική έκδοση για το X4 Pro στο fork μου.
6. Τα ξημερώματα της 29ης: η πρόταση. Όλη η δουλειά, με μεγέθη, δοκιμές και στιγμιότυπα, στη συζήτηση #789 του CrossInk, για να την πάρει αυτούσια ή κομμάτι κομμάτι. Το CrossInk δεν δέχεται pull requests.
7. 29 Σεπτεμβρίου, 11:28: v1.6.0-greek2. Πολλά ελληνικά EPUB, ειδικά μεταφράσεις, δηλώνουν γλώσσα en ή καμία, και έτσι δεν συλλαβίζονταν. Πλέον κάθε ελληνική λέξη παίρνει τους ελληνικούς κανόνες, ό,τι κι αν λέει το βιβλίο.
8. Τα πρώτα σχόλια. Ο λογαριασμός που είχε ανοίξει το #767 έγραψε στη συζήτηση: «works great, thank you».

Εγκατάσταση

Μόνο για το Xteink X4 Pro. Αν η συσκευή τρέχει ήδη CrossInk:

1. Κατέβασε το firmware-x4-pro-v1.6.0-greek2.bin από τις εκδόσεις του fork και βάλ' το οπουδήποτε στην κάρτα SD.
2. Ρυθμίσεις > Σύστημα > Ενημέρωση firmware από SD, και διάλεξε το αρχείο.

Πριν γράψει οτιδήποτε, το updater ελέγχει το chip, την ετικέτα της συσκευής (x4pro), το checksum και το SHA-256, και γράφει στο εφεδρικό διαμέρισμα. Ένα λάθος αρχείο απορρίπτεται αντί να περαστεί, και σε άλλο μοντέλο (X3/X4, Sticky, X4 Classic) δεν γίνεται δεκτό. Αν η συσκευή είναι ακόμη στο εργοστασιακό firmware της Xteink, πέρασε πρώτα το επίσημο CrossInk από τα flash tools.

Για επιστροφή, περνάς με τον ίδιο τρόπο το επίσημο firmware-x4-pro-v1.6.0.bin.

Δύο ρυθμίσεις να ελέγξεις, στο Ρυθμίσεις > Ανάγνωση > Διάταξη σελίδας: Συλλαβισμός ενεργός, και Στοίχιση παραγράφου σε Πλήρης. Με αριστερή στοίχιση οι γραμμές μένουν άνισες, όσο καλός κι αν είναι ο συλλαβισμός.

Πως δουλεύει

Γραμματοσειρές

Το CrossInk μετατρέπει τις γραμματοσειρές σε bitmaps μέσα στο firmware, και κρατά μόνο τα διαστήματα χαρακτήρων που του ζητάς. Για κάθε γραμματοσειρά ανάγνωσης προστέθηκε ένα ελληνικό υποσύνολο της Noto (περίπου 20 KB πηγαίου αρχείου η καθεμία, άδεια OFL), μόνο για το μονοτονικό. Το εργαλείο μετατροπής απέκτησε μια επιλογή εξαίρεσης διαστημάτων, ώστε τα λίγα ελληνικά που ήδη είχαν η Bitter και η Lexend (Δ, Ω, μ, π) να έρχονται κι αυτά από τη Noto· αλλιώς μια λέξη όπως «Πόλη» θα ανακάτευε δύο σχέδια. Το kerning και τα συμπλέγματα ακολουθούν τους ίδιους κανόνες, και με τις παλιές ρυθμίσεις η έξοδος μένει ίδια byte προς byte.

Συλλαβισμός

Οι κανόνες είναι το τυπικό σετ hyph-el-monoton, από την ίδια πηγή με τις άλλες γλώσσες του CrossInk, σε ένα trie μόλις 2 KB. Ο κώδικας αναγνωρίζει τα ελληνικά γράμματα (και τα κεφαλαία με τόνο), τα θεωρεί αλφαβητικά, και κόβει το ελληνικό ερωτηματικό και την άνω τελεία όπως τα άλλα σημεία στίξης. Από την greek2 οι ελληνικοί κανόνες εφαρμόζονται σε κάθε ελληνική λέξη, και τα ήδη ανοιγμένα βιβλία ξαναστήνονται αυτόματα με το πρώτο άνοιγμα. Τα ια/ιο μένουν μαζί (βι-βλιο-θή-κη), όπως ορίζουν οι κανόνες.

Μέγεθος

Συσκευή	Επίσημο 1.6.0	Με ελληνικά	Με ελληνικά, χωρίς vi/ar
X3/X4	6.105.600	6.300.512 (+195 KB)	6.048.224 (−57 KB)
X4 Pro	6.072.544	6.267.600 (+195 KB)	6.015.296 (−57 KB)
Sticky	5.981.856	6.176.880 (+195 KB)	5.924.576 (−57 KB)
X4 Classic	5.906.384	6.101.456 (+195 KB)	5.849.136 (−57 KB)

Σε bytes. Το διαμέρισμα της εφαρμογής είναι 6.553.600 bytes. Από τα 195 KB, περίπου 165 KB είναι τα ελληνικά σε 32 γραμματοσειρές ανάγνωσης και 5 του μενού, 28 KB τα ελληνικά κείμενα και 2 KB ο συλλαβισμός.

Τι έμεινε έξω, σκόπιμα

• Πολυτονικό. Θα ήθελε περίπου 230 επιπλέον χαρακτήρες σε κάθε γραμματοσειρά. Οι γραμματοσειρές από την κάρτα SD το καλύπτουν ήδη.
• Βιετναμέζικα και αραβικά στις ενσωματωμένες γραμματοσειρές. Βιβλία σε αυτές τις γλώσσες διαβάζονται κανονικά με γραμματοσειρές από την κάρτα SD.

Κατάσταση

Δοκιμαστική έκδοση: έχει δοκιμαστεί στον εξομοιωτή και σε συσκευή φίλου, όχι ακόμη σε δική μου. Η ελληνική υποστήριξη θα μπει στο επίσημο CrossInk μόνο αν την υιοθετήσει ο δημιουργός του· μέχρι τότε, οι ελληνικές εκδόσεις βγαίνουν από το fork μου.

Πηγές

• Οι ελληνικές εκδόσεις στο GitHub
• Το branch feat/greek-support
• Η πρόταση στο CrossInk (#789)
• Το αρχικό αίτημα (#767)
• CrossInk

Η γλώσσα σου λείπει; Όχι για πολύ 😉

Αν τα ελληνικά χρειάστηκαν λιγότερο από 24 ώρες, η δική σου γλώσσα δεν είναι και τόσο μακριά. Για όποια γλώσσα δεν έχει ακόμη το CrossInk, δέχομαι παραγγελίες: τους χαρακτήρες της στις γραμματοσειρές, συλλαβισμό όπου υπάρχουν ανοιχτοί κανόνες, μενού στη γλώσσα σου και έτοιμο firmware για τη συσκευή σου, με τον κώδικα ανοιχτό για όλους. Πως δουλεύει και πως ζητάς προσφορά, στη σελίδα ένα X4 Pro με ελληνικά 🇬🇷 και γλώσσες κατά παραγγελία.

Αν θέλεις να βοηθήσεις

Μέχρι τώρα δοκιμάζω τα ελληνικά σε δανεική συσκευή. Αν τα χρησιμοποιείς και θέλεις να μου κεράσεις ένα Ko-fi για ένα δικό μου X4 Pro, ώστε κάθε έκδοση να δοκιμάζεται σε πραγματικό υλικό, όλες οι λεπτομέρειες είναι στη σελίδα των δωρεών.